|
|
 |
Η Γένεση και η Διατήρηση των διακρίσεων
|
|
|
| |
|
 http://www.selftherapy.gr
|
|
|
|
Τί είναι κοινωνικός αποκλεισμός, ποια η αιτιολογία του και πού αποσκοπεί;
Ο κοινωνικός αποκλεισμός αφορά ομάδες. Κάθε μορφή του έχει διαφορετικές παραμέτρους αλλά όλες οι μορφές του έχουν τουλάχιστον ένα κοινό στοιχείο: Το άγχος και τον αγώνα της ένταξης - αποδοχής από τον ευρύτερο πληθυσμό.
Ένα άτομο, γίνεται θύμα του κοινωνικού αποκλεισμού, επειδή και μόνον ανήκει σε μια ομάδα με συγκεκριμένα και διαφορετικά χαρακτηριστικά., φυλετικά, κοινωνικά, οικονομικά, επαγγελματικά, οργανικής ή ψυχικής αρρώστιας κλπ.
Η γένεση των διακρίσεων και του αποκλεισμού βρίσκεται στην έμφυτη ανάγκη, που έχουν οι άνθρωποι, για κοινωνική σύγκριση και διάκριση. Έτσι δέχονται και κρίνουν θετικά τον εαυτό τους, αποκτούν κύρος, δύναμη και ασφάλεια.
Για καλύτερη σύγκριση και διάκριση, τα άτομα οργανώνονται σε ομάδες, σε μια επιπλέον προσπάθεια να έχουν συμπαράσταση από τα υπόλοιπα μέλη. Επιλέγουν, αν μπορούν, να ενταχθούν στην καλύτερη, ισχυρότερη και μεγαλύτερη κοινωνική ομάδα, αυτή, που θεωρούν πιο αξιόπιστη και πιο ικανή να τους προσθέσει, πέραν των ατομικών τους χαρακτηριστικών, περισσότερα στοιχεία θετικής αυτοαξιολόγησης και κοινωνικής δύναμης.
Αυτή η αίσθηση του ανήκειν εξηγεί την δημιουργία, καλλιέργεια και διατήρηση κοινωνικών ανισοτήτων μεταξύ των ομάδων.. Αυτή η τάση διάκρισης μας οδηγεί να προσπαθούμε τα παιδιά μας να γίνουν διακεκριμένα, να κάνουμε παρέα με ξεχωριστούς ανθρώπους, να υπερηφανευόμαστε για την καταγωγή και τους προγόνους μας.
Ομως, δεν είναι δυνατόν να είμαστε όλοι διακεκριμένοι, πλούσιοι, έξυπνοι, όμορφοι, μορφωμένοι και υγιείς. Κι έτσι, αναπτύσσουμε τον ανταγωνισμό και την επιθετικότητα, προκειμένου να αποκλεισθούν όσο γίνεται περισσότεροι από το μοίρασμα των αγαθών της διάκρισης και της δύναμης.
Ολες οι ομάδες, που έχουν δεχθεί την βάναυση αντιμετώπιση και το στίγμα του αποκλεισμού έχουν στην βάση τους ένα κοινό στοιχείο: Την Αδυναμία.
Η αδυναμία του ατόμου και της ομάδας, εξαιτίας της φτώχειας, της κοινωνικής τάξης, της άσκησης κάποιου δήθεν ταπεινού επαγγέλματος ή της αρρώστιας, (καρκινοπαθείς, ΑΙDS, χρόνιες ασθένειες κλπ.,) φέρνει στην επιφάνεια την αιώνια και αρχέτυπη σύγκρουση των ανθρώπων για δύναμη και επικράτηση, τον πόλεμο για το μοίρασμα των αγαθών -συμβολικών και υλικών- ανάμεσα σε λίγους.
Έτσι, η συνεχής προσπάθεια και υπαρξιακή ανθρώπινη αγωνία για διάκριση, έχει σύμμαχό της την Αδυναμία κάποιων να έχουν ή να μπορούν να αποκτήσουν αυτά τα αγαθά. Σε αυτό το σημείο, η έλλειψη αλληλεγγύης ο ανταγωνισμός και η επιθετικότητα οδηγούν στην απόδοση χαρακτηριστικών σε άτομα ή ομάδες, όχι με βάση τα ατομικά χαρακτηριστικά αλλά σύμφωνα με κάποια χαρακτηριστικά της ομάδας, που είναι ικανά να υποβαθμίσουν τα άτομα και να τα τοποθετήσουν στο περιθώριο των κοινωνικών εξελίξεων.
Οι σημερινές κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές συγκυρίες πιστοποιούν πόσο ρευστές και σοβαρές είναι οι κατηγοριοποιήσεις του τύπου: "εμείς"-"οι άλλοι" και πόσο τυχαία και εύκολα μπορούν κάποια ατομικά χαρακτηριστικά να τοποθετήσουν ένα άτομο αναγκαστικά σε μια μικρή ομάδα , που μειονεκτεί έναντι του υπόλοιπου πληθυσμού. Ο κοινωνικός αποκλεισμός, οι μειονοτικές ομάδες, είναι προϊόντα των κοινωνικών δομών και όχι κάποιας προσωπικής αποτυχίας και ευθύνης. Είναι τυχαίο γεγονός αν κάποιος ανήκει σε μια κοινωνικά δυνατή ομάδα και τίποτα δεν αποκλείει την πιθανότητα να βρεθούμε μελλοντικά κι εμείς στην ίδια θέση.
Η ευαισθητοποίηση γύρω από τα θέματα του κοινωνικού αποκλεισμού είναι μια προσπάθεια των τελευταίων χρόνων και δυστυχώς ο όρος είναι διπλά φορτισμένος: Αναφέρεται τόσο στον στιγματισμό όσο και στην προστασία των ατόμων από την Πολιτεία. Αυτός ο στιγματισμός υποβάλλει τα άτομα μιας μειονεκτικής ομάδας σε σκληρή δοκιμασία, τα αναγκάζει να βιώσουν την απελπισία, τη ντροπή και την ανατροπή των συνηθισμένων προτύπων ζωής, μέχρι να καταφέρουν -αν δεν παραιτηθούν- να αγωνισθούν για το δικαίωμά τους στην διαφορά.
Κάθε έννοια αποκλεισμού είναι φορτισμένη με διαστάσεις κοινωνικές, ψυχολογικές και πολιτισμικές και κάθε κοινωνικό σύνολο έχει άλλες αντιλήψεις για την φτώχεια., την ανεργία, την αρρώστια κλπ.. Π.χ , η αναπαράσταση της φτώχειας είναι διαφορετική στην Ελλάδα από ότι σε μια Αφρικανική χώρα.
Η καταπολέμηση των διακρίσεων δεν είναι μόνο πολιτική υπόθεση αλλά και μια προσωπική υπόθεση αλλαγής των στάσεων και αναπαραστάσεων, σχετική με την αυτογνωσία μας και την επεξεργασία των ανταγωνιστικών και επιθετικών τάσεων καθώς και των συναισθημάτων, που προκύπτουν από αυτές. |
| |
| |
|
|
Μαρία Λασσιθιωτάκη
Ψυχολόγος Τηλ: 210-7253689
http://www.selftherapy.gr |
|
|
 |
| |
|
|
|
|
