|
|
 |
Κατηγοριοποιήσεις : Ψυχολογιοποίηση - Κοινωνικές Αναπαραστάσεις
|
|
|
| |
|
 http://www.selftherapy.gr
|
|
|
|
«Η μετατροπή λόγου πάνω στα πράγματα σε λόγο πάνω στα πρόσωπα, απαιτεί μια υποχθόνια και βάρβαρη διαδικασία»
S. Moscovici
Η Ψυχολογιοποίηση είναι κι αυτή μια μορφή κατηγοριοποίησης και σημαίνει ότι στην διάρκεια της επικοινωνίας δεν κρίνεται το περιεχόμενο μιας άποψης ή η γνώμη κάποιου αλλά το ίδιο το πρόσωπο και μάλιστα με ψυχολογικούς χαρακτηρισμούς, που χαρακτηρίζουν μια παθολογική προσωπικότητα. Πρόκειται δηλαδή για μια μεταφορά της επικοινωνίας από το περιεχόμενο του μηνύματος στον φορέα του. Με λίγα λόγια, όταν δεν καταλαβαίνουμε τις σκέψεις ή όταν δεν συμφωνούμε με την γνώμη και τις απόψεις κάποιου, η συνήθης έκφραση είναι «δεν ξέρεις τί λες» ή «είσαι σε σύγχυση» κι έτσι ξεμπερδεύουμε.. μια κι έξω ..μαζί του.
Στην πραγματικότητα η ψυχολογιοποίηση είναι ένας μηχανισμός αντίστασης στην αλλαγή, στην κάθε καινούρια άποψη, που πιθανά να θέσει σε κίνδυνο ό,τι έχουμε μάθει καλά ή τις βολικές μας συνήθειες και την κοινωνική σταθερότητα. Κι αυτή η μορφή κατηγοριοποίησης είναι επίσης άδικη, εμποδίζει την κοινωνική εξέλιξη, βάζει φραγμό στην δημιουργικότητα, «στο άλλο βλέμμα», με το οποίο μπορούν πιθανά να αναθεωρηθούν οι επιστημονικές αλήθειες, οι γνώμες οι αντιλήψεις, δηλαδή όλα όσα μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο και τις κοινωνικές συμβάσεις.
Η ψυχολογιοποίηση δεν είναι σύγχρονη επινόηση, αν και σήμερα έχει πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις σε σχέση με το παρελθόν, εξαιτίας της γοητείας, που ασκεί η ψυχολογία και της εκλαϊκευσής της. Έτσι, αδίστακτα, στις καθημερινές μας συναλλαγές, χαρακτηρίζουμε κάποιον «παρανοϊκό», «νάρκισσο» ή ότι βρίσκεται σε παραλήρημα και άλλα περίεργα και επικίνδυνα πράγματα.
Κοινωνικές Αναπαραστάσεις
Η επικοινωνία μας με τους άλλους, σε ατομικό ή ομαδικό επίπεδο, στηρίζεται στις κοινωνικές αναπαραστάσεις, δηλαδή στο εννοιολογικό περιεχόμενο μιας λέξης, έτσι, όπως αυτό έχει συμφωνηθεί από τον πληθυσμό ή καλύτερα από μια συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα.
Μια λέξη δεν είναι μόνο ένα γλωσσικό σύμβολο αλλά κι ένα ολόκληρο νόημα και μια ιστορική σελίδα μέσα στον χρόνο και τον τόπο. Ουσιαστικά δεν επικοινωνούμε με τον γλωσσικό κώδικα, τα σύμβολα, αλλά με ένα συγκεκριμένο και συμφωνημένο χωροχρονικά και πολιτισμικά περιεχόμενο, που εκφράζεται με το συγκεκριμένο γλωσσικό σύμβολο. Οι λέξεις, λοιπόν, αλλάζουν χρήση μέσα στον χρόνο και μια κοινωνική αναπαράσταση είναι τόσο γλώσσα όσο και μήνυμα. Οι άνθρωποι ανταλλάσσουν γνώμες, θεωρίες, σκέψεις και εμπειρίες και πάνω από όλα συναισθήματα για να κατασκευάσουν τις κοινωνικές αναπαραστάσεις. Με αυτό τον τρόπο επικοινωνούν και μεταφράζουν τον κόσμο και την πραγματικότητα.
Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις είναι τόσο συχνές και τόσο συνηθισμένες στη ζωή μας «σαν τον αέρα που αναπνέουμε» είπε χαρακτηριστικά ο Γάλλος Κοινωνικός Ψυχολόγος S. Moscovici. Ο ίδιος, στο βιβλίο του «η Ψυχανάλυση, η Εικόνα της και το Κοινό της» παρουσιάζει τα ερευνητικά του δεδομένα πάνω στην ψυχανάλυση και μας δείχνει πόσο διαφορετικά ερμηνεύουν την έννοια αυτή οι διάφορες κοινωνικές ομάδες. Φαντάζεσθε, λοιπόν, μια συζήτηση για την ψυχανάλυση μεταξύ ενός Έλληνα και ενός Αμερικάνου. Οι αντιλήψεις είναι τόσο διαφορετικές που θα οδηγούσε σε αδιέξοδο την επικοινωνία ή, το λιγότερο, σε παρεξηγήσεις. Οι Αμερικάνοι είναι τόσο εξοικειωμένοι με την ψυχαναλυτική θεραπεία και οι Έλληνες, την συνδυάζουν με την τρέλλα και το στίγμα. Ας μη ξεχνάμε, ότι και στην εποχή του Freud η έννοια της ψυχανάλυσης ήταν επίσης εντελώς διαφορετική ακόμα και στην Αμερική. Ο,τι σχετιζόταν με την ψυχή, μέχρι τότε, ήταν υπόθεση της θρησκείας και του δόγματος, η ιδέα για τη λίμπιντο έφερνε καινά δαιμόνια σε μια εποχή, που ό,τι σχετιζόταν με αυτήν ήταν αμαρτία και τιμωρία. Έτσι, η ψυχανάλυση συνδέθηκε τότε με κάτι βέβηλο και προκλητικό. «Είμαι βέβαιος ότι νομίζουν πως φέρνω την πανούκλα» είχε πει ο ίδιος ο ίδιος ο Freud, όταν ταξίδευε στην Αμερική για να παρουσιάσει την θεωρία του.
Αλλο παράδειγμα κοινωνικών αναπαραστάσεων είναι οι έννοιες του χαρτοπαίγνιου, του αθλητισμού, του ρατσισμού, του πολέμου, της υγείας και της αρρώστιας ακόμα και του καπνίσματος. Ασφαλώς το περιεχόμενο αυτών των λέξεων είναι συνδεδεμένο με τις πολιτισμικές και προσωπικές εμπειρίες μιας συγκεκριμένης ομάδας, με τις επιστημονικές εξελίξεις και τις κοινωνικές αλλαγές. Για άλλους π.χ το χαρτοπαίγνιο είναι διασκέδαση και για άλλους είναι κέρδος, ο αθλητισμός σχετίζεται με οικονομικά ή με ηθικά κίνητρα κι αυτά όλα ανάλογα με τα άτομα, το πολιτισμικό και μορφωτικό τους επίπεδο, τα συναισθήματα και τις προσωπικές τους εμπειρίες.
Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις, λοιπόν, αναπτύσσονται, εξελίσσονται και ερμηνεύονται διαφορετικά σε κάθε πληθυσμιακή ομάδα. Παρόλ αυτά, ο καθένας μας συμμετέχει στην δημιουργία τους δυναμικά, καταθέτοντας όλη τη γνώση και το συναίσθημα.
Η διαφορά των κοινωνικών αναπαραστάσεων από τις άλλες μορφές κατηγοριοποίησης είναι το συναίσθημα. Η συναισθηματική φόρτιση του ατόμου , η σκέψη και η συλλογιστική του έχουν τον κύριο λόγο στην «μετάφραση» της έννοιας και στον τρόπο, που θα την αντιληφθεί.
Γι αυτό το λόγο, στις επικοινωνιακές και διαπροσωπικές μας σχέσεις είναι χρήσιμο να ρωτάμε «πώς το εννοείς αυτό που λες» ή « τί σημαίνει για σένα».
Έτσι, αν δε μάθουμε κάτι καινούριο, τουλάχιστον θα αποφεύγουμε παρεξηγήσεις και δυσάρεστες εμπλοκές στις σχέσεις μας και στην κοινωνική μας ζωή.
(Για περισσότερη γνώση υπάρχει η βιβλιογραφία του Σ.Παπαστάμου, καθηγητή Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο) |
| |
| |
|
|
Μαρία Λασσιθιωτάκη
Ψυχολόγος Τηλ: 210-7253689
http://www.selftherapy.gr |
|
|
 |
| |
|
|
|
|
