|
|
 |
Αποδόσεις: Αυτοαπόδοση - Ετεροαπόδοση: και το «θεμελιώδες» σφάλμα
|
|
|
| |
|
 http://www.selftherapy.gr
|
|
|
|
Το άτομο ορίζει τον εαυτό του έχοντας σαν σημείο αναφοράς την υπαγωγή του σε μια συγκεκριμένη και ξεχωριστή κοινωνική κατηγορία ή ομάδα, της οποίας άλλωστε έμαθε και ενστερνίσθηκε τους στερεότυπους κανόνες και αξίες.
(Στάμος Παπαστάμου - καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας Πάντειου Πανεπιστημίου)
Συνεχίζοντας τα προηγούμενα άρθρα, για τους τρόπους ελέγχου του περιβάλλοντός μας, θα αναφερθούμε σε μια ακόμη μορφή κατηγοριοποίησης, τις κοινωνικές αποδόσεις, έναν ακόμη από τους τρόπους, που ερμηνεύουμε τα κοινωνικά φαινόμενα, τις συμπεριφορές μας και τις συμπεριφορές των άλλων.
Αυτή η μορφή κατηγοριοποίησης μας δίνει την δυνατότητα να συγκριθούμε με τους άλλους. Μέσω της κοινωνικής σύγκρισης ορίζουμε τον εαυτό μας, ως κοινωνικό άτομο, ερμηνεύουμε και εξηγούμε τις αιτίες κάποιας συμπεριφοράς, κατανοούμε τον εαυτό μας, τους άλλους και τις σχέσεις μας.
Ομως, τις περισσότερες φορές, διαθέτουμε, όπως άλλωστε συμβαίνει σε κάθε μορφή κατηγοριοποίησης, ελάχιστες πληροφορίες και, στην πραγματικότητα, συμπληρώνουμε, επεκτείνουμε και γενικεύουμε τις ερμηνείες μας, με βάση τις συλλογικές γνώσεις και εμπειρίες. Φυσικά οι προσωπικές και συλλογικές πληροφορίες ή εμπειρίες, αναφέρει ο Leyens, στο βιβλίο του «είμαστε όλοι ψυχολόγοι» διαθέτουν «κόκκο αλήθειας» αλλά ποτέ δεν είναι η αλήθεια.
Λέμε, π.χ., ότι οι έφηβοι σήμερα είναι ευάλωτοι στο άγχος, επειδή οι γονείς τους τα προσφέρουν όλα έτοιμα, ή ότι υπάρχει κοινωνική μοναξιά και απομόνωση επειδή οι άνθρωποι έχουν γίνει ατομιστές και εγωκεντρικοί. Ομως, τα συμπεράσματα αυτά δεν είναι ούτε έγκυρα ούτε αξιόπιστα, γιατί γενικεύουν και κατηγοριοποιούν, με βάση κάποια ελάχιστα κοινωνικά παραδείγματα.
Η κοινωνική λοιπόν απόδοση αρκείται σε ελάχιστες διαθέσιμες πληροφορίες και στοχεύει, όπως όλες οι κατηγοριοποιήσεις, στον έλεγχο του περιβάλλοντος, να είμαστε έτοιμοι κάθε στιγμή να αντιμετωπίσουμε ένα άτομο ή μια κατάσταση, χωρίς αιφνιδιασμούς και δυσάρεστες εκπλήξεις.
Το «θεμελιώδες» σφάλμα στις αποδόσεις.
Αυτό, όμως, που πραγματικά είναι σκανδαλιστικό στην διαδικασία της απόδοσης είναι η τεράστια διαφορά, που παρατηρείται στις δυο μορφές της, αυτοαπόδοση και την ετεροαπόδοση. Οταν λοιπόν, ερμηνεύουμε την δική μας συμπεριφορά σε κάποια κατάσταση, συνήθως αποδίδουμε τα αίτιά της στις συνθήκες, ενώ, για τους άλλους, αποδίδουμε τα κίνητρα στην προδιάθεση, τον χαρακτήρα και την προσωπικότητά του, χρησιμοποιώντας- καθόλου σπάνια- και όρους ψυχοπαθολογίας. Αυτό το φαινόμενο έχει χαρακτηρισθεί από την Κοινωνική Ψυχολογία ως «θεμελιώδες» σφάλμα των κοινωνικών αποδόσεων. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν δοκιμάσει ή δοκιμασθεί από τα άδικα και μεροληπτικά σχόλια των ανθρώπων του περιβάλλοντός τους.
Συχνό παράδειγμα είναι οι συγκρούσεις των ζευγαριών και ιδιαίτερα σε ζητήματα ερωτικής ζηλοτυπίας: Η σύζυγος κατηγορεί μόνιμα και επίμονα τον σύζυγο για εξωσυζυγικές δραστηριότητες, επειδή, όπως λέει, είναι ο τύπος του να «ψάχνεται», όπως πιθανά.. ψαχνόταν κι ο πατέρας του, δηλαδή είναι η ατομική αλλά και κληρονομική ιδιοσυγκρασία του αυτή (παθολογία), ενώ ερμηνεύει την δική της ακραία ζηλοτυπία ως συνέπεια της συμπεριφοράς του συζύγου, δηλαδή των περιστάσεων. Στην πραγματικότητα κάνει χρήση των γενικών συλλογικών συμπερασμάτων, έτσι όπως έχουν διαμορφωθεί από τον κοινωνικό και θρησκευτικό έλεγχο, ενώ θα έπρεπε να εξετάσει τη συζυγική της σχέση και την εξελικτική της πορεία μέσα στον χρόνο.
Ο ορισμός του «θεμελιώδους σφάλματος» στην αυτοαπόδοση και ετεροαπόδοση δίνεται πολύ γλαφυρά από τον Leyens: «Πρόκειται για μια κλίση, πραγματικά ριζωμένη μέσα μας, που μας κάνει να έχουμε τη τάση να υπερεκτιμούμε στις ερμηνείες μας το μέρος που προέρχεται από το άτομο- τις εσωτερικές αιτίες, τη προσωπικότητα-, και να υποτιμούμε εκείνο το μέρος που είναι συνέπεια της περίστασης, τις εξωτερικές αιτίες, τις συνθήκες».
Η Κοινωνική Ψυχολογία έχει κάνει πάρα πολλές πειραματικές έρευνες, για τις στρατηγικές, που επιστρατεύουμε στην διάρκεια των αποδόσεων. Αν μάλιστα υπάρχει κοινωνικός έλεγχος, αν δηλαδή κινδυνεύει το «ανήκειν» μας σε μια ομάδα και το «κοινωνικό φαίνεσθαι», τότε οι αποδόσεις είναι πολύ ακραίες και επικίνδυνες για τους άλλους.
Το ζήτημα της κοινωνικής επιρροής και του κοινωνικού ελέγχου, είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο και θα αναπτυχθεί σε άλλο άρθρο. |
| |
| |
|
|
Μαρία Λασσιθιωτάκη
Ψυχολόγος Τηλ: 210-7253689
http://www.selftherapy.gr |
|
|
 |
| |
|
|
|
|
